على دوانى

61

سيد رضى مؤلف نهج البلاغه ( فارسى )

از « صابئين » كه فرقه‌اى پيرو حضرت يحيى و ستاره پرست بودند ، گرفته شده است . ابو اسحاق صابى كتابت دار الخلافة بغداد و منشىگرى حكومت آل بويه را در بغداد به عهده داشت . فرمان‌ها و نامه‌هاى مهم دولتى بيشتر به قلم توانا و انشاء رساى او بود . در سال 347 به سرپرستى ديوان رسائل يعنى رئيس منشيان و نويسندگان امپراطورى اسلامى بغداد نائل گشت . به امر عضد الدولهء ديلمى كتابى به نام « التاجى » در تاريخ سلاطين آل بويه نوشت . عز الدوله بختيار ديلمى پسر معز الدوله سعى بسيار نمود كه مسلمان شود ، ولى ابو اسحاق نپذيرفت ، اما با مسلمانان در ماه رمضان روزه مىگرفت ، و نماز مىخواند ، و قرآن را به بهترين وجه از حفظ كرده بود ، و در نوشته‌هاى خود آيات قرآنى را به كار مىبرد . ابو اسحاق صابى در ميان انبوه ادبا و دانشمندان بغداد بيشتر با سيد رضى ، شريف بنى هاشم مأنوس بود . پيشتر گفتيم كه به گفته ثعالبى معاصر آنان ، رسائل و مكاتيب ادبى و علمى كه ميان اين دو نويسنده بزرگ رد و بدل شده به سه جلد مىرسيده است . ابو اسحاق نظر به جهاتى كه در سيد رضى از لحاظ حسب و نسب عالى ، و شجاعت و شهامت و مناصب بزرگ دولتى مىديده ، و آمادگى كه خود سيد رضى داشته است ، احتمال مىداده روزى سيد رضى خلافت اسلامى را از دست آل عباس به در آورد ، و لذا در قطعه‌اى خطاب به سيد رضى دوست ديرين و دانشمندش مىگويد : وقتى به مقام خلافت رسيدى ، زن و فرزند و خانواده و فاميل مرا فراموش مكن و نسبت به آنها تفقد نما و از ايشان مراقبت به عمل آور . ابن نديم همعصر وى مىنويسد : « ابو اسحاق صابى نويسنده‌اى چيره دست ، و شاعر و عالم به هندسه بود ، ولى بيشتر به فن نويسندگى و بلاغت و شعر شهرت داشت . در سال سيصد و بيست و چندى متولد شد ، و قبل از سال 380 ه - درگذشت . او راست ديوان شعر ، و كتاب ديوان رسائل كه تا زمان ما به حدود هزار ورق مىرسد ، و كتاب مراسلات وى با شريف رضى ابو الحسن بن حسين موسوى ، و كتابى در زندگانى خاندانش ، و كتاب التاجى در اخبار ديالمه « 9 » يكى از تأليفات سيد رضى كتاب « مختار شعر ابى اسحاق الصابى » بوده است ، كه سيد رضى بهترين اشعار او را در كتابى گرد آورده است . عموم مورخين و علماى تراجم نوشته‌اند ، هنگامى كه ابو اسحاق صابى وفات يافت سيد رضى در قصيده‌اى بس عالى و بسيار غم انگيز و اسف بار او را مرثيه گفت بيت اول آن كه

--> ( 9 ) - فهرست ابن نديم - ص 199 ، وفيات الاعيان بن خلكان - ج 1 ص 34 و مدارك سابق - تعجب است كه ابن نديم معاصر ابو اسحاق كه مانند وى در بغداد مىزيسته و همچنين ابن خلكان وفات او را قبل از سال 380 ه - دانسته‌اند ، ولى ابن اثير و ديگران سال 384 ه - ضبط كرده‌اند .